Natuurdagboek

 

Winter  Lente  Zomer  Herfst
 2009/2010
 2010/2011

 2011/2012
 2012/2013

 
2013/2014
 
2014/2015
 2015/2016

 2016/2017
 2017/2018
 2009
 2010
 2011
 2012
 2013

 2014
 2015

 2016
 2017
 2018
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
 2009
 2010
 2011
 2012
 2013
 2014
 
2015  
 
2016
 2017
 2018

 

 

 

Winter 2018-2019

 

Denk je onjuistheden in deze dagboeknotities tegen te komen, meldt dit dan even via mijn mailadres tineke (apenstaartje) natuurfragmenten (punt) nl.
Bij voorbaat dank!

 

Nu de spoeling weer zo dun wordt in de natuur ga ik noodgedwongen de komende tijd minderen met het plaatsen van natuurfragmentjes in dit dagboek. Dat neemt niet weg dat ik wel mijn best zal doen. Zie ook wat ik schreef over mijn ervaringen dit jaar.

 

23 januari 2019

De zijstraten in de dorpen van onze gemeente zijn stiefkind als er sneeuw gevallen is of wanneer het ijzelt, alleen de doorgaande straten worden bestrooid. We betalen allemaal gemeentelijke belastingen maar in de winter tellen we niet volwaardig mee. De stoepen sneeuwvrij maken wordt overwegend gedaan door de ouderen die nog zijn grootgebracht met het besef dat het eenvoudigweg je burgerplicht was om je medeburgers te behoeden voor akelige valpartijen. Wie nog naar z'n werk moest deed dat in de vroege ochtend, de ouderen wanneer ze waren opgestaan. Sneeuwruimen werd echter als verplichting afgeschaft. Hoe was het mogelijk! Als je op de hoek woont, heb je er een hele kluif aan maar het is ook wel opbeurend dat passanten hun waardering tonen voor je inspanning.

Niet alle vogels willen graag op de voerplank maar blijven liever met de pootjes op de grond. Voor de vink die een echte bodemscharrelaar is, heb ik dus meteen maar even een plekje sneeuwvrij gemaakt en er wat voer neergelegd.

Het luchtpompje in de vijver hing er al voordat het begon te vriezen en te sneeuwen. Dat open, borrelende water trekt altijd heel wat vogels aan maar tot nu toe is het nog niet zo druk in onze tuin. Helaas is dat het gevolg van nogal wat gekapte en gesneuvelde bomen om ons heen. Je merkt het meteen aan de vogels, die willen veel plekken waar ze de omgeving goed kunnen overzien. Elke boom die om me heen verdwijnt snijdt me door het hart wat dat betreft.

In het bosgebied achter ons is de kans maar heel klein dat je nog wild te zien krijgt. Wel geven pootafdrukken en wroetsporen nog altijd prijs dat zwijnen en herten hier wel degelijk rondlopen maar ze laten zich nauwelijks nog zien als gevolg van het gevoerde jachtbeleid.

22 januari 2019

Opeens zijn er opvallend veel roeken op de graslandjes in de straten. In het zuidelijk deel van ons dorp broeden ze in het voorjaar in de bomen rondom landgoed  Hof te Dieren. De weilanden liggen vlakbij en daar zoeken ze hun voedsel. Maar nu trekken ze de bewoonde wereld in. Met hun sterke snavels hakken ze in de grond in de hoop daar wormen en insecten te vinden.

Uit de verte lijkt een Roek een pikzwarte vogel maar als je hem wat beter bekijkt zie je hoe hij bescheiden kleuren in de veren heeft.  De veren groeien als bijzonderheid ook losjes langs de poten, dit wordt wel een "broek"  genoemd. Grappig is de manier waarop deze wat lomp uitziende vogel met statige stapjes rondloopt, met tussendoor soms een frivool hipje.

Zwarte vogels als Kraai en Roek werden in het verleden in verband gebracht met de dood. De uitdrukking " de kraaienmars blazen" herinnert daar nog aan, het betekent dat iemand dood gaat. Er is zelfs een legende die verhaalt hoe ooit een Kraai het lef had om Jezus uit te lachen. Als straf werd de vogel zijn zang afgenomen en brengt hij nu niet meer dan een naargeestig gekras voort. Ook dat gekras werd in films wel gebruikt om onheil aan te kondigen.

Wat vorst hoeft niet meteen een probleem te zijn voor vogels. Zolang de bodem niet bedekt is met vastgevroren sneeuw, kunnen ze zich prima redden. Dit vrouwtje Vink doet zich tegoed aan de rijp op de grashalmen. Vinken zien we hier over het algemeen in groepen in het bos maar nu het wintert komen individuele exemplaren naar de tuinen om het zaad te eten dat de gulzige mussen uit de voerhokjes meppen.

In de periode dat de bomen kaal zijn, komen hun silhouetten mooi tot hun recht. Misschien gaat het hier in het oosten van het land vanmiddag ook nog wat sneeuwen, dan lijken hun takken en takjes op lijntekeningen. In een winkelstraat in ons dorp werd mijn aandacht getrokken door kraaien die met veel kabaal zowaar de nesten in de oude platanen alweer aan het betrekken waren. Overal zie je hoe de roeken, kraaien en kauwen gepaard zijn en hoe dicht ze tegen elkaar aanzitten in de bomen en op de daken.

19 januari 2019

Of de tere bloemen van deze  Helleborus de eerste winterse aanslag overleven valt nog te bezien. Inmiddels is de rijp van vanmorgen er wel af maar de bloemkelk weet zich nog niet op te richten. Gezien de vooruitzichten zal dat voorlopig ook wel niet gebeuren. De sneeuwklokjes in de tuin doen grote moeite de dunne steeltjes weer rechtop te zetten maar ook dat lukt niet heel goed. Het lijkt dat de vorst het voorlopig gaat winnen.

Ik vind het 's winters altijd een plezier om de vogels te voeren en te zien hoe ze daar mee omgaan. Om het vogelhuis staat een rol gaas om de buurtkatten weg te houden van de vogels die op de grond zitten om de gemorste zaadjes op te peuzelen. De mussen kunnen er wat van, net als de merel. Ze gooien met hun snavels alles met een flinke mep opzij om te vinden wat ze prefereren. Voor de mussen heb ik ook trosgierst opgehangen. Daar zijn ze dol op. Als je er zittend op het gaas bij kunt is dat wel zo makkelijk, het alternatief is je op de gierst te storten en je goed vast te houden aan de stengels terwijl je de zaden er uit pikt. Dit weekend kun je weer meedoen aan de jaarlijkse vogeltelling en je waarnemingen invoeren op de website van Vogelbescherming.

Op zo'n koude metalen stang is het wel prettig om een van je pootjes binnenboord te trekken, ook al loopt de vogel geen gevaar dat de pootjes op het staal bevriezen. In die flinterdunne pootjes lopen de aderen vlak langs elkaar heen en kan op die manier de ader die het warme bloed naar de pootjes voert het afgekoelde bloed, dat door de andere ader omhoog stroomt richting hart, weer opwarmen.

Vogels die zich op het ijs bevinden, weten instinctief dat dit voor hun poten gevaar kan opleveren doordat ze op het ijs kunnen vastplakken. Daarom gaan die vaak op hun buik liggen om hun poten dicht tegen hun lijf en tussen de veren te houden. De eend die lange tijd doorbrengt op de koude sneeuw om gras te eten, doet hetzelfde. Ook weer zoiets dat knap geregeld is in de natuur.

18 januari 2019

Vandaag voor het eerst een echt winterplaatje. De weermannen voorspellen een lang aanhoudende periode van vorst, ijs, " misschien volgende week al schaatsen". Velen zullen daar enthousiast over zijn, en ja, het hoort bij het jaargetijde. Vandaag was het tenminste een heerlijke dag met veel zon en weinig wind, een een bos dat er mooi bij lag.

De bundels zonnestralen maakten er een feeëriek tafereel van.

Zonlicht op met rijp begroeide vegetatie ziet er prachtig uit maar omdat het nog maar weinig gevroren had, begon de zon ook al meteen weer de boel af te breken. Het fraais smolt al in de loop van de ochtend weer weg. Bij deze omstandigheden moet je niet te lang wachten met je boswandeling: pluk de dag!

Wat een verschil met de dagen ervoor toen de weilanden er nog gifgroen bij lagen. De felle groene kleur geeft aan dat hier mest is uitgereden. Dierlijke mest mag echter pas vanaf 1 februari op onze zandgronden worden verspreid. Het lijkt me dat niet elke boer zich hier aan houdt.

17 januari 2019

Iets over de Buxusmot  (Cydalima perspectalis) op 17 januari? Ja hoor, de regen houdt me binnen en buiten is er niet veel te beleven. Daarom toch maar wat interessants over deze nachtvlinder die zoveel tuiniers de kriebels bezorgd heeft vanwege hun buxushaagjes die door de plaaginsecten worden opgevreten. Een studente van Helicon MBO  is namelijk uit nieuwsgierigheid bij de Vlinderstichting wat gaan experimenteren om te ontdekken of de Buxusvlinder het alleen maar op de gelijknamige struikjes voorzien heeft of misschien ook op andere plantensoorten.

En wat bleek: de eitjes werden door de vlinder ook afgezet op Kardinaalsmuts en op de bodembedekker Pachysandra. De rupsen kwamen ook uit, wat niet gebeurde bij eitjes die op andere planten werden afgezet. Nu is het tot nu toe wel zo dat dit in een beschermde omgeving gebeurde. Of de motten zich ook in de vrije natuur gaan verspreiden op genoemde soorten, zal moeten blijken. De Buxusmot is een nieuweling in ons land, afkomstig uit Azië. De natuur moet zich nog "leren" te weren tegen dergelijke onbekende wezentjes. Er zijn al mezen gesignaleerd die de rupsen van de vlinders ontdekt hebben.

In onze eigen tuin experimenteerde ik wat met manieren om de buxusmotten te weren uit mijn bescheiden haagje. Ik pakte dat in met heel fijnmazig horrendoek maar dat hielp totaal niet. De motten vonden toch telkens een plekje om er binnen te komen maar rupsen zijn er niet verschenen. Ook heb ik een sterk geurmiddel ingezet in de strijd: sterk geurende wc-blokjes. Het resultaat was - daar ga ik tenminste van uit - dat dit hielp de uitwisseling van geslachtshormonen c.q. geurstoffen te verhinderen waardoor het niet tot paringen kwam. Maar het kan natuurlijk ook zo zijn dat er eenvoudigweg geen vrouwtjes aanwezig waren. Toch vond ik het wel grappig te horen van een tuinarchitecte dat zij dezelfde opvatting deelt. Het lijkt ook zo logisch om te vlinders te verstoren door een barrière op te richten tussen mannelijke vlinders en de en vrouwtjes. Hopelijk zullen op basis hiervan onschadelijke nieuwe middelen gefabriceerd worden want de huidige zijn zo nadelig voor de natuur dat je ze vooral niet gebruikt moeten worden.

14 januari 2019

Dat de natuur door de zachte achter ons liggende weken een maand voorloopt op wat "normaal" is, haalde zelfs de radionieuwsdienst. Het lijkt dan dat er zich iets bijzonders voordoet maar dat is natuurlijk helemaal niet waar. Meldingen als deze geven alleen maar aan dat niets ongewoon is, en zeker niet in de huidige tijd van klimaatverandering. Volgt er binnenkort dus weer een periode van stevige kou - en dat zal ongetwijfeld nog wel gebeuren - dan stoppen de ontwikkelingen  en zal de natuur weer keurig in de pas lopen. Ik vraag me echter wel eens af wat al die schommelende bewegingen in de seizoenen voor uitwerking zullen hebben op vooral vogels. Die worden immers gestuurd door hun hormonen en hun biologische klok moet telkens weer worden bijgesteld. Lijkt me knap lastig!

In ons land blijven nog heel wat trekvogels hangen bij de huidige weerstemperaturen. Er is nog genoeg te eten en de drang om zuidwaarts te vliegen is er (nog) niet bij al die vogels. Een landelijke telling van ooievaars wijst uit dat er nog bijna 550 exemplaren in ons land verblijven en dat is best veel. Bij kouder weer zouden die al lang in Afrika zitten. Afwachten maar hoe dat verder gaat. Er blijft elke winter wel een deel van de hier levende ooievaars in Nederland, deze zijn vaak de nakomelingen van de Noord-Afrikaanse ooievaars die toch al minder trekdrang  hebben. Toen de ooievaars in Nederland in de vorige eeuw werden geherintroduceerd zaten de fokstations regelmatig in hun maag met al die jonge vogels die lekker bleven waar ze waren geboren.

Ik liet hem al eerder zien, het bloempje van de geurende kamperfoelie (Lonicera fragrantissima) maar nu staat de struik in volle bloei. Ik geloof niet dat het iemand opvalt, ook al staat hij naast de voordeur, maar dat komt omdat de struik eigenlijk een lelijk sprieterig geval is en de bloemen wit van kleur. Zoiets moet je dan anders benaderen: hoe bijzonder is het om een geurend en sierlijk bloempje in deze tijd van het jaar tegen te komen....! In het voorjaar snoei ik de kamperfoelie weer een kopje kleiner zodat volgende winter de bloemen weer op ooghoogte staan, net als nu. Grappig is ook dat de bloei gewoon op dezelfde tijd komt en zich niks aantrekt van temperatuur.

11 januari 2019

Mensen, wat een deprimerend weer is dit. Ik probeer me er tegen te verzetten maar vandaag lukt dat niet erg, ook al vanwege de venijnige miezelregen die je alsof je onder de douche staat, nat maakt. Op dit moment bloeit al heel wat buiten: toverhazelaar, winterjasmijn, prunus, wilgenkatjes, viburnum, mahonia.

 De Prunus subhirtella geeft de boom in ons dorp een frêle uiterlijk met dat waas van kleine witroze bloempjes. De prunus heeft "autumnalis" als toevoeging, al is dat een beetje als een vlag die de lading niet dekt want hij kan (onderbroeken) bloeien tussen december en april.

Neigen  de bloempjes naar  lichtroze, dan krijgt hij ook nog "rosea" mee in de naam.

Op de muur van mijn werkkamer zit een klein beestje op de muur. Ik kon met het blote oog niet zien wat het was maar de macrolens bood uitkomst. De familie mot is enorm uitgebreid en eerlijk gezegd heb ik geen flauw idee welke naam bij dit mooie wezentje hoort. Ik vraag me meer af waar dit beestje vandaan komt en of het misschien via een van de potplanten is gekomen die hier in de warmte staan te overwinteren.

8 januari 2019

Ik heb me eens verdiept in wat er allemaal bekend is over de combinatie "weer en humeur" en dat leverde nogal wat interessante info op. Al heel lang wordt geprobeerd er achter te komen wat het sombere weer doet met de psyche van een mens. Ook al heel lang is bekend bijvoorbeeld, dat bij erg warm weer er veel meer psychische klachten gemeld worden. Een Vietnamees onderzoek bevestigde dit nogmaals; in de psychiatrische ziekenhuizen werden aanmerkelijk meer patiënten opgenomen tijdens hittegolven, die door het veranderende klimaat steeds vaker zullen gaan voorkomen. Het zou te maken kunnen hebben met de "bloed- breinbarrière" die die hersenen beschermt tegen schadelijke stoffen. Bij hoge temperaturen zou die barrière kleiner worden.

Bij het grijze winterweer, zoals we dat nu hebben, worden mensen vaak somber en neerslachtig. Alleen in ons land lijden al ongeveer 48.000 personen ernstig aan een Seasonal Affective Disorder (SAD) zoals dit verschijnsel in vaktermen heet. En nog eens 1,3 miljoen mensen hebben last van een winterdip die wat milder verloopt dan SAD.  Het tekort aan licht beïnvloedt de aanmaak van hormonen (melatonine) die onze biologische klok regelen. Toch is daar steeds meer twijfel over. Wat enorm kan helpen is lichttherapie waarbij iemand dagelijks een  tijd onder een lamp met daglicht van een bepaalde intensiteit, plaatsneemt. 70 to 80% van de mensen komt daardoor helemaal van hun klachten af.

De Universiteit van Utrecht  heeft jaren geleden een groot en diepgaand onderzoek gedaan naar het verschil in het aantal zomerhaters en winterhaters en daaruit bleek dat veel meer mensen een hekel hebben aan de zomer dan aan de winter. Zelfs bij jongeren is dit het geval en het bleek dat die hun voorkeur c.q. afkeer voor zomer of winter, genetisch van hun moeders erfden. Het was een verrassende uitkomst dat er zoveel zomerhaters bleken te zijn. Hoe het ook zij, er zullen weinig mensen zijn die zich het bij dit huidige grijze en natte weer behaaglijk voelen, lijkt me.

6 januari 2019

Vanmorgen vroeg zag ik opeens een heel grote groep vinken landen in de torenhoge berkenboom in een tuin achter de onze. In deze tijd van het jaar zijn het echte dagtrekkers die van boom naar boom vliegen om er zaden uit te peuren. Echt een geweldig gezicht, zo'n boom boordenvol met vogels die als kerstballen aan de takken hangen.

In de winter bestaat het voedsel uit zaden, dat kun je ook goed zien aan de soort snavel van de vink die dik en stevig is, in tegenstelling tot die van bijvoorbeeld een roodborstje. Met grote groepen zitten ze vaak op de bosgrond beukennoten te eten. De vink wordt ook Boekvink genoemd, boek = beuk in dit geval. Maar ook eten de vogels zaden van grassen en kruisbloemige planten. In de broedtijd worden er voornamelijk insecten gegeten vanwege de vele energie die daarin zit en van die eiwitrijke hapjes groeien de jonge vogeltjes natuurlijk goed.

Alsof ze een onmerkbaar seintje krijgen, vliegen groepen vogels allemaal tegelijk opeens op, om even later weer terug te keren in de boom of naar elders door te gaan. Je zou het misschien denken maar vinken zijn geen kolonievogels; in de zomer zijn ze territoriaal en leven apart van de rest. Een vink paart maar met een enkel vrouwtje en soms blijven ze zelfs meerdere jaren samen.

Tot nu toe hebben we de vinken nog niet veel in de tuin gezien. Dat zal vast te maken hebben met het weersomstandigheden en ook met de enorme zaadproductie van onder andere de berkenbomen. Die geven sowieso al veel zaad maar dit jaar is dat wel heel overvloedig geweest. Als de spoeling in de natuur dun wordt over een poos, en het gaat vriezen of sneeuwen, weten vinken heel snel de voertafels in tuinen te vinden, dus wat niet is kan zeker nog komen, de winter duurt nog wel even voort. Terwijl het vrouwtje er wat onopvallend uitziet is de man een echte blikvanger met zijn mooie kleuren. Het lijkt oneerlijk maar het is feitelijk nuttig. Als broedend vrouwtje moet je niet opvallen en als kleurrijk mannetje juist wel, wil je uitverkoren worden door een vinkenvrouw. Vroeger werden vinken vaak weggevangen uit de natuur en in een kooitje gezet. Ze werden blind gemaakt omdat ze dan mooier zouden zingen. Soms deden ze dat niet, daar komt het woord "luistervink" vandaan. Vinken kun je nog steeds kopen, maar dan van kwekers.

5 januari 2019

De Hazelaar (Corylus avellana) is een struik waar het grootste deel van het jaar niet veel moois aan te ontdekken valt. Het blad is zelfs uitgesproken onaantrekkelijk. Bij de kweker betaal je voor een struik uit de volle grond nog niet eens een euro. Het is typisch een stuik voor in de bosranden en struwelen. In de vroege herfst zie je al dat de bloeiknoppen gevormd zijn, hetgeen er op duidt dat het een vroege bloeier is.

Wanneer de hazelaar gaat bloeien hangt af van de weersomstandigheden. Het is de kampioen van de vroegbloeiers, en kan zelfs in december al bloeien, maar ook in de daarop volgende maanden. De struik is van de wind afhankelijk voor de verspreiding van de pollen en heet daarom ook "windbloeier". Voor insecten die bloemen bevruchten is het immers nog veel te vroeg. Een buitengewoon slim systeem!

Er zijn ook nu al meldingen van bloeiende hazelaars en overlast van pollen voor mensen die daar gevoelig voor zijn. Dus ging ik op zoek en constateerde dat het met de bloei nogal tegenviel. Ik vond veel dichte bloemen en slechts enkele die al verder waren. Dit takje is al aardig op weg.

Vaak zitten er bij de hangende mannetjes een stuk of drie vrouwelijke bloempjes klaar om op het moment suprême hun kelkjes open te doen om het stuifmeel te ontvangen. Deze vrouwtjes doen het voorzichtig aan. Ze zijn al iets uit de knop maar het is nog te vroeg om bevrucht te worden.

Meestal pas in februari - als het weer tenminste meezit - zien we de hangende bloeigordijntjes en verspreidt de hazelaar een enorme hoeveelheid stuifmeel. Als je een takje plukt en in je vensterbank zet, kun je goed zien hoeveel de mannelijke bloemen produceren. Menig dichter werd geïnspireerd door de prachtige bloei van deze, voor het overige saaie struik.

In de herfst geeft de hazelaar haar noten prijs. Elk jaar neem ik een zak vol mee naar huis en leg ze op een plekje waar de bosmuisjes ze ongestoord kunnen oppeuzelen. Op hun dooie gemakje zitten ze de noten open te knagen, helaas vluchten ze spoorslag weg als ik met mijn camera naderbij sluip. Het is me nog nooit gelukt een muisje al knabbelend  te fotograferen. Een hazelaar draagt pas op een leeftijd van tien jaar voor het eerst vruchten.

3 januari 2019

Ik schrijf wel vaker over de troep in het bos waar ik veel wandel omdat het zo lekker dicht achter ons huis ligt. Opruimen van de bossen spreekt tegenwoordig niet meer vanzelf. Wie van de al wat ouderen herinnert zich niet de zeer zware storm van 1972, toen er zoveel bomen omgingen dat er geen beginnen meer aan was om alles op te ruimen. Natuurorganisaties begonnen zich toen te bezinnen op een andere manier van bosbeheer.

Dood hout brengt veel leven voort, vooral voor allerlei (bast)kevers is dood hout van groot belang. Ook het schimmelrijk floreert op die manier en de zwammen ruimen het hout ook nog eens op, al duurt dat natuurlijk wel een poosje. Het blijkt dat 40% van onze bosfauna leeft van dood hout. In een tonderzwam, om maar een voorbeeld te noemen, kan een heel groot aantal beestjes leven; soms worden op die manier wel eens nieuwe soorten gevonden.

Hoewel een hoeveelheid dood hout in een bos dus goed kan zijn voor vooral het insectenleven, kan het ook gevaar opleveren voor een plaag. Bekend is de Letterzetter (Ips typographus). Dit kleine bastkevertje van  een paar millimeter komt vooral voor op sparrenbomen, zoals Douglas, Sitka- en Fijnspar en vooral bij zwak en verouderd bos kan dat rampzalig zijn. Allereerst komen enige mannetjes van de Letterzetter op het kwijnende hout af. Deze mannetjes zoeken naar plekjes in de bast waardoor ze naar binnen kunnen kruipen. Daar gaan ze een paringskamer graven en als dat klaar is scheiden ze een geurstof af die de vrouwtjes moet lokken. Na de paring graven de vrouwtjes hun kenmerkende gangen onder de bast en leggen daar hun eitjes. De larven die daar uitkomen graven ook weer gangen, maar dan dwars op de "moedergang". Op die manier komen de kenmerkende patronen tot stand. De bomen sterven uiteindelijk af.

Als er eenmaal een flinke plaag ontstaan is blijft als enige mogelijkheid over het bos te kappen zodat de kevers zich niet verder verspreiden kunnen. In de regio waar ik woon gebeurt dit al. In het Gelderse dorp Rozendaal is al om deze reden een stuk sparrenbos gekapt en een ander perceel zal binnenkort het zelfde lot  ondergaan. De gemeente Rheden is bij Velp begonnen te kappen vanwege bosaantasting door het kevertje. Het zou me niets verbazen als ook in het bosgebied van de Hof te Dieren de Letterzetter zich gaat melden aangezien de hoeveelheid dood sparrenhout hier overweldigend aanwezig is.

1 januari 2019

De eerste dag van het jaar begon met het huilen van regentranen en het was donker en grauw. Misschien wel om de doden die in deze nieuwjaarsnacht vielen, de man die vermoord werd, anderen die neergestoken werden. Mensen die brandwonden opliepen door het vuurwerk, het licht in hun ogen gedeeltelijk of geheel verloren. Stilaan vermande de dag zich gelukkig weer en klaarde enigszins op. Omdat het nogal hard waaide prutste ik een beetje met hetgeen in de tuin hoopvol aantoonde dat ook in de winter de natuur niet stil staat. En zeker niet wanneer de vorst het nog even af laat weten. De rozenstruik drijft de blaadjes al uit hun knoppen. Dat zal haar uiteindelijk duur te staan komen want het is behoorlijk voorbarig. Ik wens de lezers van dit dagboek een behaaglijk en vredig 2019 toe.

De eerste bloemknoppen in de sneeuwklokken zijn al zichtbaar. Nu zijn er heel veel kruisingen van het originele sneeuwklokje en liefhebbers zijn daar dol op, ook al verschillen ze enkel van elkaar met een minuscuul vlekje of iets dergelijks en daar betaal je dan een flink bedrag voor. Er zijn nogal wat fanatiekelingen onder de tuinders die ze verzamelen en daar veel moeite voor doen. Dit is het Gewone sneeuwklokje (Galanthus nivalis) dat zich overal in onze tuin verspreid heeft. Dat is dan weer te danken aan de mieren die de zaden verspreiden. Aan die zaden zit namelijk een zogenaamd "mierenbroodje", een olierijk of vetrijk uitgroeiseltje dat sommige zaden hebben en wat door de mieren gegeten wordt.

Een Kamperfoeli die heerlijk geurt en momenteel bloeit is de Lonicera fragrantissima. Van de struik op zich ben ik niet zo gecharmeerd, die heeft weinig schoonheid. Maar de kleine witte bloemen geuren heerlijk en als ik in het voorjaar deze kamperfoelie flink terug snoei levert hij de winter daarop weer volop bloempjes.

Alles wat in de winter bloeit is welkom, zoals de Kleine cyclaam (Cyclamen coum). Als ze uitgebloeid zijn kun je nog lang genieten van het mooie blad van deze bolletjes. En ook leuk: ze vermeerderen zich geweldig als je ze poot op een plekje waar ze met rust gelaten worden.

31 december 2018

Aangezien mensen niet anders zijn dan intelligente zoogdieren, hebben ook zij last van het vuurwerk, ook al is dat niet meteen merkbaar. Ik las dit weekend in de NRC het volgende: "een exploderende vuurpijl verbrandt niet geheel en daardoor komen er schadelijke stoffen vrij: koolmonoxide, zware metalen en héél veel fijnstof. Met de jaarwisseling produceren we samen 500 microgram fijnstof per kubieke meter terwijl we met de EU afspraken dat dit niet meer dan 25 microgram zou mogen zijn. Bij mistig weer en veel bewolking worden soms pieken gemeten van 1.000 tot 1.400 microgram per kubieke meter. New Delhi is de meest vervuilde stad ter wereld, daar zou bij deze hoeveelheden de noodtoestand worden uitroepen".
Fijnstof is gevaarlijk, het dringt je longen binnen, je kunt er blijvend ademnood door krijgen en het kan schade veroorzaken aan hart en bloedvaten. Ieder jaar sterven er  ±  twaalfduizend mensen aan de gevolgen van fijnstof. Misschien toch iets om eens over na te denken als alle kruit verschoten is en de rust is weergekeerd. Ook al vindt deze geweldige luchtverontreiniging maar eens per jaar plaats. Als dat je weinig zegt wens ik je toe om veilig door de nieuwjaarsnacht te komen.

30 december 2018

In Den Haag ontstond enige weken geleden grote consternatie bij het vinden van 350 spreeuwen die dood uit de bomen in een park gevallen waren. Over de oorzaak verschillen de meningen. Het ene onderzoek wijt de plotselinge sterfte van de vogels aan vergiftiging door taxusbessen en het andere vond in de lichamen van de dode vogels uitgebreide bloedingen en stelde vast dat het dus moest gaan om vogels die heftig in botsing gekomen moesten zijn met elkaar of tegen een object. Dergelijke  massale sterfte van vogels komt over de hele wereld voor. In Amerika gebeurde dat een paar jaar geleden zelfs meermalen, hetgeen tot grote speculatie leidde. Men trok uiteindelijk echter de conclusie dat de oorzaak een "krachtige traumatische gebeurtenis" moest zijn. Soms door een botsing, soms door een enorme paniek.

Morgenavond gaan wij als volk de vogels bewust een traumatische ervaring bezorgen door het afschieten van vuurwerk. Tegenwoordig kan dat worden vastgesteld via radarbeelden die laten zien dat het om bizarre aantallen gaat. Gerekend over het hele land moet het gaan om paniekvluchten van honderdduizenden opgeschrikte ganzen, meeuwen,  eenden en andere watervogels.

Vanzelfsprekend slaat de paniek toe bij àlle vogels, ook die rondom ons in tuinen, in bossen en andere plaatsen leven. Een bioloog van de Universiteit Amsterdam, gespecialiseerd in vogelmobiliteit op radar, zag op een nieuwjaarsnacht werkelijk miljoenen kleine vogels de lucht in gaan, hij vond het even spectaculair als schokkend. Let maar eens op hoe je nog lang na 24.00 uur ganzen al gakkend rond hoort vliegen, de verstikkende gifstoffen van het vuurwerk in hun kelen. Totaal verstoord vliegen ze tot op 500 meter hoogte angstig heen en weer. Veel vogels dalen na een uurtje wel weer neer maar er zijn ook vogels die zich in het donker niet goed kunnen oriënteren. Knobbelzwanen keren soms pas na dagen weer terug naar hun stek. En wat zou het doen met hun gehoor? Vuurwerk is een ramp voor het dierlijke leven, alleen daarom al zou het verboden moeten worden. Helaas durft de overheid dit niet te besluiten maar dit is geen onderwerp om aan de burgers over te laten. Zelfs het afschuwelijke carbid schieten blijft nog steeds toegestaan.

28 december 2018

In het waterkoude bos groeien nog steeds wat paddenstoelen. De kennis over zwammen was bij mij al niet optimaal maar ik merk dat die steeds verder weg begint te zakken. Aan de donkere steel zou je denken dat het hier om een Zwartvoetkrulzoom gaat maar dat klopt weer niet met de zwierig golvende hoed. De krulzomen hebben namelijk hoeden waarvan de buitenkant netjes naar binnen buigt.

Dit lijken wèl krulzomen, daar zijn er ook weer verschillende van. Maar ook andere soorten lijken hierop. Soms begint het me tegen te staan om intensief te gaan zoeken hoe het ook alweer in elkaar steekt. Dus sta ik mezelf nu en dan toe om dat na te laten en gewoon te genieten van wat ik op mijn pad tegenkom.

In de tuin beginnen een paar merels te ontdekken dat op de tafel rozijnen liggen. Die leg ik er speciaal voor ze neer. Eindelijk nu weer een vrouwtje, die heb ik hier nauwelijks gezien de afgelopen maanden. Toch blijven de merels erg schuw.

27 december 2018

Nu de kerstdagen weer voorbij zijn, de gasten vertrokken en de rust in huis is teruggekeerd, is elk jaar het eerste dat ik dan doe: even het bos in. Hoewel de zon even zou lukken de dag op te fleuren, wonnen de wolkenlaag en de nevel het toch weer en maakten het bos tot een kil en vochtig oord.

Nog steeds gaan de Elfenbankjes door met het produceren van nieuwe vruchtlichamen. Die groeien niet altijd trapjesgewijs maar ook wat meer verspreid zoals op deze oude met mos overwoekerde stronk.

In de bladerlaag groeit overal de Rankende helmbloem (Ceratocapnos clavitulata). Het ziet er zo teer uit maar kan uitstekend tegen dit koele weer en het weinige licht in deze donkere dagen. Het eenjarige plantje met de lange ranken bloeit tot oktober en ontkiemt in de lente. Dat we het nu nog zo overvloedig in de bossen zien komt door afwezigheid van vorst.

In het vochtige klimaat van de bladlaag grijpen al snel schimmels hun kans een hondendrol te bezetten. Schimmels zijn de beste opruimers in het bos en leveren een belangrijk aandeel in de natuurlijke kringloop.

Pas aan het einde van mijn wandeling kwam ik op een plek in het bos een paar vierkante meters tegen waar wat ijshaar te zien was. Blijkbaar de koudste plek van het bos en nog niet ver genoeg boven 0 graden gekomen om het ijshaar te smelten. Het lijkt hier wel op een borstel. Het was doodstil in het bos, geen levend wezen te zien en heel af en toe klonken er de korte geluidjes van de specht.

25 december 2018

Ieder die dit leest wens ik fijne en mooie kerstdagen. En wie niet van kerst houdt of zich er niet prettig bij voelt: het zijn maar twee dagen....

21 december 2018

Het is het begin van de winter. Zonnewende, ook wel wintersolstitium genaamd, is het moment waarop de dag het kortst is doordat de zon het verst van ons verwijderd is. "Solstitium" is het Latijnse woord voor "zonnestilstand" en vanaf nu keert als het ware de zon weer op haar schreden terug en worden de dagen stilaan weer wat langer. Dat gaan we pas merken na een enige tijd en dan is het alweer januari. In vroeger eeuwen werden door diverse volkeren feesten gehouden om te vieren dat ze weer teruggingen naar het licht. Er wordt wel verondersteld dat onze lichtjes in de kerstboom daar een uitvloeisel van zijn.

Dit jaar gaat het begin van de winter gepaard met enorm veel grijze dagen en ook heel veel regen. Dit keer stoort het me niet zoveel, in tegenstelling tot andere jaren. Dat komt omdat al die regen zo ontzettend nodig is om de grondwaterstand weer op peil te krijgen en de bomen weer met hun wortels bij het water kunnen. Nu maken ze daar geen gebruik van maar in het voorjaar is het vocht in de bodem weer nodig om nieuw groen te produceren. Kleine zoogdiertjes in de bossen zijn er weer niet zo blij mee, vocht is er vaak de oorzaak van dat ze ziek worden. Sneeuw en vorst is in dit opzicht veel beter. Wat we deze winter gaan krijgen, of niet, zullen we moeten afwachten.

Heerlijk dat wel weer de Winterjasmijn (Jasminum nudiflorum)  bloeit. De felgele bloempjes moeten ieder mens wel opfleuren, lijkt me. Zolang het niet vriest gaat de bloei door, wel tot april toe. Vorst maakt er geen einde aan maar onderbreekt de bloei slechts even. Fantastisch toch? Wie tegen een muur of hek de Winterjasmijn laat groeien en daarvóór de nu bloeiende Kerstroos plant, en ook nog wat vroege bolletjes in de grond stopt, kan zichzelf op een voorschot op de lente trakteren. 

naar boven